Η αυτοεκτίμηση και ο εσωτερικός κριτής: όταν αμφισβητούμε τον εαυτό μας

 Η αυτοεκτίμηση και ο εσωτερικός κριτής: όταν αμφισβητούμε τον εαυτό

μας

Η αυτοεκτίμηση αποτελεί έναν από τους βασικότερους πυλώνες της ψυχικής υγείας, καθώς

επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, τις σχέσεις μας και τις

επιλογές μας στη ζωή. Δεν αφορά απλώς το «πόσο μας αρέσουμε», αλλά το βαθύτερο

αίσθημα προσωπικής αξίας και επάρκειας. Όταν η αυτοεκτίμηση είναι εύθραυστη, το άτομο

τείνει να αμφισβητεί τον εαυτό του, να φοβάται την αποτυχία και να επηρεάζεται έντονα

από την κριτική των άλλων. Αντίθετα, μια υγιής αυτοεκτίμηση λειτουργεί ως εσωτερική

σταθερότητα που επιτρέπει την ανάπτυξη και την προσαρμογή.

Έρευνες δείχνουν ότι η αυτοεκτίμηση συνδέεται στενά με την ψυχική ευημερία και μπορεί

να λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας απέναντι στο άγχος, την κατάθλιψη, την

ανάγκη για τελειότητα και την ψυχολογική δυσφορία.

Ο φόβος της κριτικής και ο «εσωτερικός κριτής»

Ένας από τους βασικούς λόγους που οι άνθρωποι αμφισβητούν τον εαυτό τους είναι ο

φόβος της κριτικής. Από μικρή ηλικία, οι εμπειρίες αποδοχής ή απόρριψης διαμορφώνουν

έναν εσωτερικό διάλογο — τον λεγόμενο «εσωτερικό κριτή». Αυτός ο εσωτερικός

μηχανισμός μπορεί να λειτουργεί βοηθητικά όταν είναι ρεαλιστικός, όμως γίνεται

επιβαρυντικός όταν είναι υπερβολικά αυστηρός.

Η αυτοκριτική, όταν είναι έντονη, συνδέεται με αυξημένα επίπεδα ψυχοπαθολογίας και

επηρεάζει ακόμη και την έκβαση της ψυχοθεραπείας, καθώς τα άτομα με υψηλή

αυτοκριτική δυσκολεύονται να αποδεχτούν την πρόοδο ή τη βοήθεια. 

Στην ουσία, το άτομο δεν φοβάται μόνο τι θα πουν οι άλλοι — φοβάται κυρίως τι θα πει ο

ίδιος στον εαυτό του.

Ο φόβος της απόρριψης και η ανάγκη αποδοχής

Ο φόβος της απόρριψης είναι βαθιά ανθρώπινος, καθώς συνδέεται με την ανάγκη του

ανήκειν. Όταν κάποιος έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, τείνει να ερμηνεύει ουδέτερες

καταστάσεις ως πιθανή απόρριψη και να αποφεύγει ρίσκα, ευκαιρίες ή σχέσεις για να

προστατευτεί.

Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο: η αποφυγή μειώνει τις εμπειρίες επιτυχίας και

επιβεβαιώνει την αρνητική εικόνα εαυτού. Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης αποτελεί βασικό

βήμα για την αντιμετώπιση του φόβου της απόρριψης και τη βελτίωση της

αυτοπεποίθησης. 

Ο φόβος του λάθους και η παγίδα της τελειομανίας

Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν με την πεποίθηση ότι πρέπει να είναι «τέλειοι» για να

αξίζουν αγάπη, αποδοχή ή επιτυχία. Αυτή η πεποίθηση οδηγεί στην τελειομανία, η οποία

δεν σχετίζεται με την υγιή προσπάθεια για βελτίωση, αλλά με τον φόβο αποτυχίας και έχει

συνδεθεί με χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος και καταθλιπτικά συμπτώματα.

Όταν κάποιος πιστεύει ότι πρέπει να μην κάνει ποτέ λάθος, τότε κάθε λάθος βιώνεται ως

προσωπική αποτυχία — όχι ως φυσικό μέρος της μάθησης.

Πώς επηρεάζεται η σχέση με τον εαυτό και οι σχέσεις με τους άλλους

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση επηρεάζει άμεσα τη σχέση με τον εαυτό:

• αυξάνει την αυτοαμφισβήτηση

• μειώνει την αυτοπεποίθηση

• ενισχύει την ανάγκη επιβεβαίωσης από τους άλλους

Στις διαπροσωπικές σχέσεις, μπορεί να οδηγήσει σε εξάρτηση, ζήλια, φόβο εγκατάλειψης ή

αποφυγή οικειότητας. Το άτομο συχνά προσαρμόζεται υπερβολικά για να μην χάσει την

αποδοχή των άλλων, χάνοντας έτσι την αυθεντικότητά του. Παράλληλα, η συνεχής ανάγκη

επιβεβαίωσης μπορεί να δημιουργήσει πίεση στις σχέσεις, καθώς η αξία του εαυτού

φαίνεται να εξαρτάται από την αντίδραση των άλλων.

Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης, καθώς

προσφέρει ένα ασφαλές περιβάλλον για να εξερευνηθούν οι ρίζες της αυτοαμφισβήτησης

— συχνά εμπειρίες παιδικής ηλικίας, σχέσεων ή τραύματος.

Η αυτοεκτίμηση δεν είναι σταθερό χαρακτηριστικό αλλά μια δυναμική ψυχική διαδικασία

που μπορεί να ενισχυθεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Ο φόβος της κριτικής, της απόρριψης και

του λάθους συχνά κρύβει την ανάγκη να νιώσουμε αρκετοί. Όμως η πραγματική αίσθηση

επάρκειας δεν προέρχεται από την τελειότητα, αλλά από την αποδοχή της ανθρώπινης

ατέλειας.

Όταν κάποιος σταματά να προσπαθεί να αποδείξει την αξία του και αρχίζει να τη βιώνει,

τότε η σχέση με τον εαυτό και με τους άλλους αλλάζει ουσιαστικά.

Βιβλιογραφία

Curtis, M., & Garratt-Reed, D. (2026). Self-esteem as a mediator between perfectionism and

mental health outcomes. Australian Journal of Psychology, 78(1), 2613533.

https://doi.org/10.1080/00049530.2026.2613533

Fearn, M., Marino, C., Spada, M. M., & Kolubinski, D. C. (2022). Self-critical rumination and

associated metacognitions as mediators of the relationship between perfectionism and self-

esteem. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy, 40, 155–174.

https://doi.org/10.1007/s10942-021-00404-4

Löw, C. A., Schauenburg, H., & Dinger, U. (2020). Self-criticism and psychotherapy outcome:

A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 75, 101808.

https://doi.org/10.1016/j.cpr.2019.101808

Smith, M. M., Sherry, S. B., & Saklofske, D. H. (2020). Perfectionism and psychopathology: A

meta-analytic review. Personality and Individual Differences, 167, 110239.

https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110239