Γιατί δυσκολευόμαστε να ξεκουραστούμε ακόμη κι όταν έχουμε χρόνο;

Πολλοί άνθρωποι μας περιγράφουν το ίδιο παράδοξο: την εμπειρία του να έχουν ελεύθερο

χρόνο, να μην υπάρχουν άμεσες υποχρεώσεις και παρ’ όλα αυτά να μην μπορούν να

ξεκουραστούν πραγματικά. Το σώμα βρίσκεται σε παύση, αλλά το μυαλό παραμένει σε

εγρήγορση. Η σκέψη τρέχει, η ένταση δεν υποχωρεί, και η ξεκούραση μοιάζει περισσότερο

με αναμονή παρά με ανακούφιση. Η ξεκούραση δεν ταυτίζεται απλώς με την απουσία

εργασίας ή υποχρεώσεων, αλλά προϋποθέτει μια εσωτερική κατάσταση ασφάλειας και

διαθεσιμότητας. Η δυσκολία στη χαλάρωση δεν είναι τεμπελιά ούτε έλλειψη θέλησης. Σε

μια κοινωνία που επιβραβεύει τη διαρκή παραγωγικότητα, την ταχύτητα και τη συνεχή

απασχόληση, η παύση συχνά βιώνεται ως κάτι ξένο, άβολο ή ακόμη και απειλητικό. Έτσι,

ενώ εξωτερικά μπορεί να υπάρχει χρόνος, εσωτερικά η ξεκούραση παραμένει δύσκολη ή

απρόσιτη.

Όταν η ξεκούραση συνδέεται με ενοχή

Για πολλούς ανθρώπους, η ξεκούραση συνοδεύεται από έντονα συναισθήματα ενοχής.

Εσωτερικευμένα μηνύματα όπως «πρέπει να είμαι συνεχώς χρήσιμος/η», «αν ξεκουραστώ

σημαίνει ότι τεμπελιάζω» ή «δεν έχω κάνει αρκετά για να δικαιολογήσω την παύση»

λειτουργούν περιοριστικά. Αυτές οι πεποιθήσεις συχνά έχουν τις ρίζες τους στην παιδική

ηλικία, σε οικογενειακά ή κοινωνικά πλαίσια όπου η αξία του ατόμου συνδεόταν με την

απόδοση και την υπευθυνότητα. Έτσι, ακόμη κι όταν το σώμα δίνει σαφή σημάδια

κόπωσης, το άτομο δυσκολεύεται να επιτρέψει στον εαυτό του να σταματήσει, καθώς η

ξεκούραση βιώνεται ως παραβίαση ενός εσωτερικού κανόνα.

Το νευρικό σύστημα σε κατάσταση συναγερμού

Η χρόνια πίεση, το άγχος και οι παρατεταμένες απαιτήσεις της καθημερινότητας

επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία του νευρικού μας συστήματος. Όταν ένα άτομο βρίσκεται

για μεγάλο χρονικό διάστημα σε κατάσταση υπερδιέγερσης, το σώμα μαθαίνει να

λειτουργεί σε διαρκή εγρήγορση. Ακόμη και όταν οι εξωτερικές συνθήκες επιτρέπουν την

ξεκούραση, το νευρικό σύστημα μπορεί να συνεχίζει να αντιδρά σαν να υπάρχει απειλή. Η

δυσκολία στην ξεκούραση συνδέεται συχνά με έντονη νοητική δραστηριότητα: συνεχή

ανάλυση, προγραμματισμό, ανησυχία για το μέλλον ή ανακύκλωση σκέψεων για το

παρελθόν. Το μυαλό παραμένει απασχολημένο ακόμη κι όταν το σώμα σταματά,

δημιουργώντας την αίσθηση ότι «δεν ησυχάζουμε ποτέ πραγματικά». Αυτό συχνά

εκδηλώνεται με σωματικά συμπτώματα, ανησυχία, δυσκολία στη χαλάρωση ή αίσθημα

εσωτερικής έντασης, κάνοντας την ξεκούραση όχι μόνο δύσκολη αλλά και δυσάρεστη.

Η ξεκούραση δεν είναι μόνο σωματική

Συχνά αντιλαμβανόμαστε την ξεκούραση αποκλειστικά ως σωματική ανάπαυση, όπως ο

ύπνος ή η αδράνεια. Ωστόσο, η ψυχική και συναισθηματική κόπωση δεν αποφορτίζεται

απαραίτητα με το να «μην κάνουμε τίποτα». Όταν υπάρχουν ανεπεξέργαστα

συναισθήματα, συνεχές άγχος, εσωτερικές συγκρούσεις ή δυσκολίες στη θέσπιση ορίων, το

άτομο μπορεί να παραμένει εξαντλημένο ακόμη και σε περιόδους ξεκούρασης. Η

πραγματική ανάπαυση σχετίζεται με το αν υπάρχει χώρος να βιωθούν και να εκφραστούν

τα συναισθήματα, καθώς και με το αν το άτομο νιώθει ότι μπορεί να είναι παρόν χωρίς

συνεχή αυτοαξιολόγηση.

Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να προσφέρει έναν ασφαλή χώρο όπου το άτομο έχει τη

δυνατότητα να διερευνήσει τη σχέση του με την ξεκούραση και την παύση. Μέσα στη

θεραπευτική διαδικασία, αναδεικνύονται οι εσωτερικές απαιτήσεις, οι ενοχές και οι φόβοι

που συχνά εμποδίζουν τη χαλάρωση. Παράλληλα, η θεραπευτική σχέση λειτουργεί

ρυθμιστικά για το νευρικό σύστημα, βοηθώντας το άτομο να βιώσει σταδιακά μεγαλύτερη

αίσθηση ασφάλειας και ηρεμίας.

Στη θεραπεία, η ξεκούραση δεν προσεγγίζεται ως τεχνική που πρέπει να κατακτηθεί, αλλά

ως αποτέλεσμα μιας πιο φροντιστικής και συμπονετικής σχέσης με τον εαυτό. Το άτομο

μαθαίνει να αναγνωρίζει τα όριά του, να ακούει τα σήματα του σώματος και να αποδέχεται

ότι η αξία του δεν εξαρτάται από τη συνεχή απόδοση. Με αυτόν τον τρόπο, η ξεκούραση

μετατρέπεται από πηγή άγχους σε βασικό στοιχείο ψυχικής ισορροπίας.

Κλείνοντας

Η δυσκολία στο να ξεκουραστούμε ακόμη κι όταν έχουμε χρόνο δεν αποτελεί προσωπική

αποτυχία, αλλά συχνά αντικατοπτρίζει τον τρόπο που έχουμε μάθει να λειτουργούμε μέσα

σε απαιτητικά πλαίσια. Η κατανόηση αυτής της δυσκολίας και η αναζήτηση υποστήριξης

μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό βήμα προς μια ζωή με περισσότερη ισορροπία,

φροντίδα και ουσιαστική ξεκούραση

Βιβλιογραφία

• Van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking

• Porges, S. (2011). The Polyvagal Theory. Norton.

• Han, B.-C. (2015). The Burnout Society. Stanford University Press.

• American Psychological Association. (2023). Stress effects on the body.

• World Health Organization. (2022). Burn-out an occupational phenomenon